Gniezno

Brak wersji przejrzanej

Współrzędne: 52°32' N 17°36' E52.5333333 17.6 (Gniezno)

Gniezno

Gmina
- rodzaj

Gniezno
miejska

Założono

VIII wiek

Prawa miejskie

1243

Prezydent

Jacek Kowalski
(e-mail)

Powierzchnia

49 km²

Położenie

52° 32' N
17° 36' E

Ludność (2008)
• liczba ludności
• gęstość

69 844
1425,39 os./km²

Strefa numeracyjna
(do 2005)

Kod pocztowy

62-200 do 62-210

Tablice rejestracyjne

PGN

Położenie na mapie Polski

Gniezno

TERC10
(TERYT)

4303903011

SIMC10

0970632

Miasta partnerskie

Anagni

Falkenberg

Humań

Ostrzyhom

Radziwiliszki

Saint-Malo

Siergijew Posad

Spira

Veendam

Roskilde

Urząd miejski³

ul. Lecha 6 62-200 Gniezno
tel. 0-61 426-04-00; faks 0-61 426-16-87
(e-mail)

Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Wiadomości w Wikinews

Gniezno w Wikicytatach

Strona internetowa miasta

Gniezno (łac. Gnesna, czes. Hnězdno, niem. Gnesen) - miasto i gmina w powiecie gnieźnieńskim, województwie wielkopolskim, szóste co do wielkości (w latach 1975-1998 należało do województwa poznańskiego), leżące na Pojezierzu Gnieźnieńskim wśród jezior Jelonek, Świętokrzyskie i Winiary. Pierwsza stolica Polski, siedziba arcybiskupów gnieźnieńskich, stolica pierwszej metropolii kościelnej, ośrodek akademicki.

[edytuj] Historia

Pierwsze ślady osadnictwa na terenach dzisiejszego Gniezna, pochodzą z końca paleolitu, tj. sprzed 8 tys. lat, zaś od końca VIII w. istniał tu obronny zespół osadniczy państwa plemiennego Polan. Rozbudowany i zmodernizowany za czasów Mieszka I stał się siedzibą pierwszych władców piastowskich jako główny gród państwa Polan. Dotychczas uważano, że w końcu VIII w., za rządów półlegendarnej dynastii Popielidów powstał w Gnieźnie gród (plemienia Goplan?) i podgrodzie, otoczone wałem drewniano-ziemnym. Jednak najnowsze badania dendrochronologiczne dostarczyły dowodów na to, że najstarszy gród gnieźnieński zbudowano dopiero ok. 940 na Wzgórzu Lecha (gdzie wg źródeł archeologicznych znajdowała się wówczas świątynia pogańska), a więc za panowania Siemomysła Lestkowica z dynastii Piastów. Jednak tak późna chronologia Gniezna jako obronnej siedziby książęcej nie wyklucza wcale funkcjonowania na tym miejscu od przełomu VIII i IX w. pogańskiego ośrodka kultowego, na terenie którego dokonywano prawdopodobnie intronizacji książąt plemiennych. W X w. Gniezno stanowiło jeden z grodów stołecznych państwa Piastów, obok m.in. Ostrowa Lednickiego, Poznania i Giecza (grodów stołecznych, czyli miejsc gdzie wzniesiono tzw. palatia książęce było kilka, lecz zgodnie z dokumentem "Dagome iudex" z ok. 991, jedyną formalną stolicą państwa polskiego było Gniezno). O stołecznej funkcji Gniezna świadczyć mogą także napisy Gnezdun civitas na monetach Bolesława Chrobrego, jak również fakt pochowania właśnie w Gnieźnie ciała biskupa i męczennika Wojciecha.

Gniezno w XI-XII w.

Pieczęć z herbem Gniezna

W 1000 odbył się w Gnieźnie zjazd, w którym uczestniczył Bolesław I Chrobry i Otton III; proklamowano wtedy utworzenie arcybiskupstwa i metropolii gnieźnieńskiej. W 1018 r. miasto przeżyło ciężką klęskę: pożar strawił podgrodzie wraz z kościołem katedralnym. W 1025 w Gnieźnie miała miejsce koronacja Bolesława Chrobrego na króla Polski. W 1038 do Gniezna wtargnął książę czeski Brzetysław I, pozostawiając po sobie spalone podgrodzia i zniszczoną, ograbioną katedrę. Na skutek tego Kazimierz Odnowiciel przeniósł stolicę do Krakowa. W roku 1177 odbył się w Gnieźnie zjazd licznego grona książąt, możnowładców świeckich i duchowych. W 1243 za sprawą Władysława Odonica Gniezno uzyskało prawa miejskie. W roku 1295 odbyła się po 219 - letniej przerwie w katedrze gnieźnieńskiej koronacja króla Przemysława II. W 1300 r. koronował się w mieście Wacław Czeski.

Od 1314 Gniezno było miastem powiatowym w województwie kaliskim. W 1331 miasto zajęli Krzyżacy, rabując je i niszcząc. Odbudowę i rozwój gospodarczy zawdzięcza Gniezno Kazimierzowi Wielkiemu. Za panowania Władysława Jagiełły (1419) dzięki staraniom Mikołaja Trąby gnieźnieńskim arcybiskupom przyznano tytuł prymasa Polski oraz zastrzeżono dla nich purpurę kardynalską. W kolejnych latach Gniezno stało się ważnym ośrodkiem handlu krajowego i zagranicznego. Każdego roku odbywały się w Gnieźnie jarmarki: św. Wojciecha, św. Bartłomieja, św. Trójcy i św. Andrzeja, a z biegiem lat także jarmark św. Anny, św. Franciszka oraz św. Mateusza. Uczestniczyli w nich kupcy z Wilna, Mińska, Brześcia, Śląska, Moraw, Włoch, Flandrii i Anglii, a także z Hamburga, Norymbergi i nadmeńskiego Frankfurtu. Gniezno było drugim po Krakowie ośrodkiem polskiej kultury, szczególnie muzycznej. Działała tu także założona w XI w. szkoła katedralna, w czasach swej świetności porównywana z Akademią Krakowską. W 1424 r. Gniezno otrzymało prawo składu (na mocy, którego obcy kupcy przejeżdżający przez miasto musieli w nim wystawić towary na sprzedaż). Jednak na skutek wielu klęsk takich jak zarazy (m.in. w 1624 i 1708), pożary (największe w 1512, 1538, 1548 i 1613) oraz za sprawą najazdów obcych wojsk (1656, 1707) Gniezno stopniowo traciło swoją pozycję w kraju. Od poł. XVIII w. miasto powtórnie zyskało na znaczeniu.

W 1768 Gniezno stało się stolicą województwa. Po II rozbiorze Rzeczypospolitej znalazło się pod zaborem pruskim. W 1794 objęte było powstaniem kościuszkowskim. Między 1807 a 1815 Gniezno leżało w granicach Księstwa Warszawskiego, w latach 1815-1848 w wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego - Wielkiego Księstwa Poznańskiego wchodzącego w skład Prus).

Widok Gniezna w XIX w.

W latach 1918-1919 było jednym z głównych ośrodków powstania wielkopolskiego. Po odzyskaniu niepodległości, w 1919, stało się siedzibą władz powiatowych, pięć lat później Gniezno uzyskało status miasta wydzielonego. Przywrócono dawny herb miasta z orłem w koronie. W okresie okupacji hitlerowskiej Gniezno wchodziło w skład Rejencji Inowrocławskiej Kraju Warty. Na terenie miasta i okolic działały struktury m.in. ZWZ-AK, Tajnej Organizacji Wojskowej, Tajnej Organizacji Narodowej, Wojskowej Organizacji Ziem Zachodnich, Narodowej Organizacji Bojowej, NOW i NSZ.

21 stycznia 1945 do miasta wkroczyły oddziały Armii Czerwonej, kilka dni później Sowieci wywołali pożar archikatedry, ostrzeliwując jej wieże z dział artyleryjskich. Bazylikę w następnych latach odbudowywano i regotyzowano. Po II wojnie światowej, zwłaszcza zaś w latach 90. ubiegłego wieku, nastąpiła rozbudowa i rozwój miasta. 21 stycznia 1945 roku czołgi radzieckie z dywizji gen. Głazanowa, wchodząc w skład 1 armii pancernej gen. M. Katukowa oswobodziły miasto. W 1947 r. Gniezno za wytrwałą tysiącletnią walkę z naporem germańskim zostało odznaczone przez Radę Państwa Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski.

W 1979 Gniezno po raz pierwszy odwiedził Jan Paweł II.

W marcu 1994 Gniezno otrzymało tytuł "miasta Świętego Wojciecha" nadany przez Kongregację do spraw Kultu Bożego i Sakramentów.

W czerwcu 1997 uroczyście obchodzono milenium śmierci św. Wojciecha. W uroczystościach uczestniczył Jan Paweł II, prezydenci siedmiu państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz ok. 280 tys. pielgrzymów z Polski i Świata.

W 2000 obchodzono milenium Zjazdu Gnieźnieńskiego. Z tej okazji miały miejsce następujące wydarzenia:

III Zjazd Gnieźnieński – z udziałem prezydentów: Polski – Aleksandrem Kwaśniewskim, Niemiec – Johannesem Rauem, Słowacji – Rudolfem Schusterem, Litwy – Valdasem Adamkusem i Węgier – Árpádem Gönczem
Uroczyste posiedzenie Sejmu RP
Światowy Zlot Harcerstwa Polskiego "GNIEZNO 2000" – zorganizowany przez Związek Harcerstwa Polskiego z udziałem prawie 10 tys. harcerzy (miasteczko zlotowe zlokalizowane było na lotnisku w Bednarach)
V Kongres Krajoznawstwa Polskiego – zorganizowany przez Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze

[edytuj] Koronacje królewskie w archikatedrze gnieźnieńskiej

18 kwietnia 1025 – Bolesław I Chrobry
25 grudnia 1025 – Mieszko II Lambert i żona Rycheza Lotaryńska
25 grudnia 1076 – Bolesław II Szczodry (Śmiały) i nieznana z imienia żona
26 czerwca 1295 – Przemysł II i żona Małgorzata Brandenburska
25 lipca 1300 – Wacław II

[edytuj] Toponimika nazwy

W XII w. Gall Anonim w swojej kronice próbował dowieść, że nazwa Gniezno pochodzi od gniazda-„...Był mianowicie w mieście Gnieźnie, które po słowiańsku znaczy tyle co „gniazdo”, książę imieniem Popiel...”.

W późniejszych wiekach powstała legenda o Lechu, która na trwałe wrosła świadomość Polaków. Lech pożegnał swoich braci Czecha i Rusa, a następnie wraz ze swoją drużyną wyruszył na północ. Kiedy dotarł na tereny dzisiejszej Wielkopolski obszar ten wywarł na nim tak pozytywne wrażenie, że postanowił obrać go na swoją siedzibę. „...Tutaj także znalazł na wysokich i wyniosłych drzewach orle gniazdo” (Jan Długosz, s. 164), od którego według legendy pochodzi nazwa miasta.

Wielu uczonych próbowało obalić średniowieczną tezę i w ten sposób narodziło się wiele różnego rodzaju koncepcji o pochodzeniu nazwy miasta.

Na początku trzeba by jednak przytoczyć trzy pierwsze zapisy pierwotnej nazwy Gniezna: Gnezdvn- napis pojawił się na denarze Bolesława Chrobrego (ok. 1000 roku); Gnezden- jak notuje czeski kronikarz Kosmas żyjący na przełomie XI i XII wieku, tę nazwę spotykamy również w Bulli Gnieźnieńskiej z 1136, Gnezdna- zapis taki pojawia się w dokumentach np. w 1238. Świadczy to o podstawie toponimicznej "Gnezd-".

Także w XIX w. próbowano wysunąć pierwsze hipotezy wywodząc Gniezno od Kneźna, o którym wzmiankowano się w dokumentach z wczesnego średniowiecza. Uczeni uważali, że Kneźno pochodzi od polskiego wyrazu książę. Zastanawiający jest jednak fakt, że nazwy takie jak Kniesen, Knysen, in Knezna, Kenesensis wyszły wyłącznie spod pióra niemieckich autorów.

Obecnie uczeni wysuwają przypuszczenie, że nazwa Gniezno pochodzi od nazwy jeziora. Dzisiejsze jeziora Jelonek, Święte i Winiarskie stanowią najprawdopodobniej relikty oblewającego 1000 lat temu gród gnieźnieński wielkiego jeziora Gniezno, od którego pochodzi nazwa miasta. O istnieniu jeziora Gniezno świadczy chociażby mapa wykonana w 1887, a także do dziś dostrzegalne obniżenie terenu w pobliżu seminarium i kościoła św. Krzyża.

Inna hipoteza wywodzi nazwę pierwszej stolicy od ukształtowania, czyli topografii terenu, jako argumenty mające świadczyć za tym stanowiskiem podaje się przykłady z innych miejsc Polski. Wszystkie wymienione poniżej nazwy posiadają końcówkę "–no", która jest charakterystyczna dla nazw miejscowych określających:

rodzaj gleby (Rudno, Glinno)
położenie terenu:
- równinne (Polno, Golno)
- pagórkowate (Mogilno)
- bagienne (Błotno)
oraz określające florę (Trzemeszno, Lipno).

Przyjmuje się, że otoczone wzgórzami mokradła i jeziora tworzyły nieckę do złudzenia przypominającą gniazdo.

Dziś na skutek licznych deformacji trudno zrekonstruować pierwotne brzmienie nazwy stolicy pierwszych Piastów i jednoznacznie ustalić jej pochodzenie.

[edytuj] Turystyka

Gniezno jest ważnym punktem na Szlaku Piastowskim, wiodącym z Poznania poprzez Ostrów Lednicki, Gniezno, Trzemeszno, Mogilno, Strzelno, Kruszwicę do Inowrocławia; następnie szlak zawraca do Biskupina i – ponownie przez Gniezno – prowadzi do Giecza. W Gnieźnie rozpoczyna się także Wielkopolska Droga św. Jakuba prowadząca przez Poznań, Leszno do Głogowa. Jest ona częścią szlaku pątniczego z Wielkopolski do Pragi i jednym z najdalej wysuniętych na wschód odcinków europejskiej sieci szlaków kulturowych, Drogi św. Jakuba.

[edytuj] Zabytki

Świątynie

Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha

Drzwi gnieźnieńskie

Inne

Rezydencja sufraganów gnieźnieńskich

Kanonie

Nieistniejąca Synagoga z ok. 1920

Pomnik Bolesława Chrobrego

- klasycystyczna Rezydencja metropolitów gnieźnieńskich i prymasów Polski z 1830, przebudowana w 1928
- Rezydencja sufraganów gnieźnieńskich z 1 połowy XIX wieku, przebudowana w 1928
- kanonie na Wzgórzu Lecha fundacji prymasa Potockiego z lat 30. XVIII w.
- Stare Miasto z XVI w.
- relikwie św. Wojciecha i jego brata św. Radzyma
- Prymasowskie Wyższe Seminarium Duchowne z 1782, przebudowane
- domy klasycystyczne
- Stary Ratusz z 1830, przebudowany w 1899 i 1916
- dawny hotel "Du Nord" z 1850
- ochronka-sierociniec z 1870-1872
- willa z 1872
- dawne gimnazjum z 1863, przebudowane w 1884 i 1911
- neogotycka Poczta z 1890
- willa właściciela dawnej cukrowni z 1883
- dworzec kolejowy Gniezno Winiary z 1887
- Sąd Rejonowy z 1870 (wzniesiony na miejscu zburzonego decyzją władz zaborczych klasztoru Klarysek - miejsce procesu uczestników strajku szkolnego we Wrześni)
- Szkoła Muzyczna z 1880
- wieża ciśnień z 1889
- budynek administracyjny dawnych Zakładów Mięsnych z końca XIX w.
- eklektyczny zespół szpitala psychiatrycznego Dziekanka z 1894
- Gimnazjum nr 1 z 1901-1904 (miejsce strajku szkolnego z lat 1906-1907 przeciw rugowaniu języka polskiego ze szkół)
- neorenesansowy Urząd Miejski z 1899
- Zespół Szkół Ekonomiczno-Odzieżowych z 1899-1901, przebudowany w 1907
- dawne koszary z 1890-1894 (ul. Sobieskiego i Wrzesińska)
- dawny pałac rodziny Grabskich z końca XIX wieku na Kustodii, przebudowany
- budynek straży pożarnej z początku XX wieku
- Miejski Ośrodek Kultury z początku XX wieku
- neorenesansowy dawny Uniwersytet Ludowy na Dalkach z 1919-1920
- kaplica cmentarna z 1912 przy ulicy Witkowskiej
- Szkoła Podstawowa nr 6 z 1913-1915
- trybuna stadionu żużlowego z 1929
- kaplica grobowa rodziny Piotrowskich z 1935 na cmentarzu szpitala psychiatrycznego
- budynek Muzeum Archidiecezjalnego z 1937-1938
Pozostałe atrakcje turystyczne
- Dolina Pojednania

[edytuj] Przyroda

Gniezno to nie tylko miasto z dużą liczbą zabytków. Oko można nacieszyć udając się na wycieczki piesze bądź rowerowe. Gniezno może również pochwalić się jeziorami: Jelonek, Winiary, Koszyk, Świętokrzyskie (Bielidło). W Nadleśnictwie Gniezno dominują drzewostany z gatunkiem panującym sosną na 84% powierzchni leśnej. Utworzono wiele pomników przyrody.

[edytuj] Gospodarka

Obecnie ośrodek przemysłu lekkiego, spożywczego, przemysłu elektrotechnicznego, przemysłu mechanicznego i przemysłu budowlanego (szczególnie dynamiczny rozwój tych sektorów nastąpił w latach 90. XX wieku, kiedy zaczęły tu inwestować znane zachodnie firmy). Znajdują się tu fabryki: maszyn i urządzeń pakujących, dźwigów i wind budowlanych, zakład techniki biurowej, zakłady elektrotechniczne, fabryka baterii, kilka fabryk okien, fabryka armatury przemysłowej, zakłady poligraficzne, liczne zakłady odzieżowe i obuwnicze, coraz bardziej szerzy się działalność dużej liczby autokomisów.

W mieście działa 9 hoteli i 4 centra handlowe.

Struktura demograficzna mieszkańców Gniezna wg danych z 31 grudnia 2007 ¹:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	69 732	100	36 318	52,08	33 414	47,92
wiek przedprodukcyjny (0 - 17 lat)	13 459	19,3	6 543	9,38	6 916	9,92
wiek produkcyjny (18 - 65 lat)	45 707	65,55	22 402	32,13	23 305	33,42
wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat)	10 566	15,15	7 373	10,57	3 193	4,58

[edytuj] Produkcja przemysłowa

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Lista przedsiębiorstw w mieście zatrudniających ponad 1000 osób:

Panasonic Battery Poland - produkcja baterii cynkowo-węglowych [Japonia]
NB Polska Velux Hardware - produkcja okuć okien dachowych [Dania]
NB Polska Velux Windows - produkcja okien dachowych [Dania]
Scanclimber - produkcja dźwigów, podestów i wind budowlanych / przemysłowych [Finlandia]
Trepko - produkcja maszyn i urządzeń pakujących dla przemysłu spożywczego [Dania]
Jeremias - produkcja stalowych systemów kominowych i wentylacyjnych [Niemcy]
Tompla - zakłady poligraficzne [Hiszpania]
Euroverlux – produkcja opakowań szklanych [Francja]
Cantaert – zakłady odzieżowe [Belgia]
Creadest – produkcja pościeli, rolet, firan i pokrowców [Francja]
Polanex - produkcja koszul [Polska]
Polmo Gniezno – produkcja przekładni zębatych dla przemysłu motoryzacyjnego [Polska]
Saba – producent części samochodowych [Polska]
JAS – produkcja specjalistycznych maszyn budowlanych [Polska]
Iaro – produkcja maszyn pakujących [Polska]
Akwa – produkcja armatury przemysłowej [Polska]
Vetra – produkcja podestów i wind budowlanych [Polska]
Kornecki – produkcja obuwia [Polska]
Sokół – produkcja obuwia [Polska]
Adriano – produkcja odzieży [Polska]
San-Dal – produkcja podeszew do obuwia [Polska]
Posti – produkcja / pakowanie herbaty [Polska]
Savitor – produkcja wyrobów cukierniczych [Polska]
Intersea – zakłady rybne [Polska]
Spolem – zakłady garmażeryjne i piekarnia [Polska]
Spin – produkcja mebli [Polska]
Sofex – produkcja mebli [Polska]
Softrans – produkcja mebli [Polska]
Complet – produkcja mebli [Polska]
MTD – produkcja mebli [Polska]
Witar – zakłady drzewne [Polska]
Asadi Sport – produkcja akcesoriów sportowych [Polska]
EMS - zakład produkcji urządzeń technicznych [Polska]

[edytuj] Komunikacja

Węzeł kolejowy:
- Jelenia Góra/Kudowa- Poznań - Gniezno - Bydgoszcz - Gdańsk - Gdynia
- Wrocław-Poznań - Gniezno - Toruń - Olsztyn - Suwałki
- Gniezno - Jarocin - Wrocław/Katowice
- Gniezno - Nakło nad Notecią (obecnie ruch towarowy, w przyszłości również osobowy)
- Gniezno - Sława Wielkopolska (ruch towarowy)

Poza tym połączenia do Zielonej Góry,Helu,Warszawy,Białegostoku,Jarocina oraz Inowrocławia

Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa
Drogi krajowe:
- 5 E261 Gdańsk/Świecie - Bydgoszcz - Gniezno - Poznań - Leszno - Trzebnica - Wrocław - Strzegom - Lubawka
- 15 Wrocław - Trzebnica - Krotoszyn - Gniezno - Toruń - Ostróda - Olsztyn
Drogi wojewódzkie:
- 190 Gniezno - Wągrowiec - Szamocin - Krajenka
- 197 Gniezno - Sławica kier. Murowana Goślina
- 260 Gniezno - Witkowo - Wólka kier. Słupca
Drogi powiatowe
Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej (PKS):
- Gniezno - Bielsko-Biała, Brodnica, Bydgoszcz, Elbląg, Grudziądz, Kalisz, Kołobrzeg, Konin, Łódź, Ostrołęka, Piła, Poznań, Włocławek, Wrocław
- Gniezno - okoliczne miejscowości (Czerniejewo, Kłecko, Skorzęcin,Witkowo,Żnin,Wągrowiec)
Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne (MPK) - od 1957:
- obecnie kilkanaście linii, w tym nocna (autobusy nr 1, 2, 3, 4, 5, 6 - nocny, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 16, 17, C)
W okolicach:
- Autostrada A2 Świecko - Poznań - Września (węzeł drogowy) - Konin - Stryków - Warszawa - Siedlce
- Lotnisko Poznań

[edytuj] Edukacja

Zobacz więcej w osobnym artykule: Lista szkół w Gnieźnie.

[edytuj] Kultura

Cykliczne wydarzenia kulturalne
- Międzynarodowy Festiwal Organowy "Muzyka w murach gnieźnieńskiej katedry"
- Międzynarodowy Festiwal Jazzowy "Jazz pod Piątką"
- Ogólnopolski Festiwal Filmów Amatorskich i Niezależnych "Offeliada"
- Dni Gniezna
- Imieniny Gniezna
- Juwenalia
- Świętojanki
- Gnieźnieński Salon Muzyczny
- Gnieźnieńskie Spotkania z Historią
- Gnieźnieńskie Spotkania z Plakatem
- Krakowski Salon Poezji w Gnieźnie
- Turniej Łuczniczy o Złoty Trzos Gnieźnieńskiego Grodu
- Jarmark Staroci i Rzeczy Używanych
Placówki kulturalne

Teatr Aleksandra Fredry
- Teatr Aleksandra Fredry
- Kino "Piast"
- Kino "Helios"
- Miejski Ośrodek Kultury
- Młodzieżowy Dom Kultury

Grupy artystyczne
- Grupa widowisk historycznych Comes
- Teatr "Czerwona Główka"
- Gnieźnianie - zespół ludowy

[edytuj] Muzea i archiwa =

[edytuj] Biblioteki

Biblioteka Publiczna Miasta Gniezna - Biblioteka Główna wraz z Wypożyczalnią dla Dzieci oraz filie nr 1, 2, 9
Biblioteka PWSD
Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Poznaniu, Filia
Biblioteka Muzeum Początków Państwa Polskiego
Bibioteka Collegium Europaeum Gnesnense
Biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych
Biblioteka katedralna
Biblioteka Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej

[edytuj] Chóry

Towarzystwo Śpiewacze "Dzwon"
Chór Mieszany "Metrum"
Chór Katedralny
Gnieźnieński Chór Akademicki
Kwartet Wokalny "Ad Libitum"

[edytuj] Media

Prasa
- Przemiany na Szlaku Piastowskim (red. nacz. Grażyna Koczorowska)
- Gnieźnieński Tydzień (dodatek Głosu Wielkopolskiego, red. prow. Karol Pomeranek)
- Przewodnik Katolicki Archidiecezji Gnieźnieńskiej (dodatek diecezjalny Przewodnika Katolickiego, red. nacz. Monika Białkowska)
- Bezpłatna Gazeta Wielkopolska - dwutygodnik regionalny (red. nacz. Paweł Miłosz)
Stacje radiowe
- Radio Gniezno
- Radio Plus Gniezno
Stacje telewizyjne
- Telewizja Gniezno
Prasa Internetowa
- Gniezno.com.pl - Internetowa Brama Miasta (red. nacz. Ramzes Temczuk)

[edytuj] Sport

Cykliczne imprezy sportowe
- Turniej o koronę Bolesława Chrobrego - żużel
- Bieg Lechitów
- Memoriał Alfonsa Flinika
- Międzynarodowy Turniej Koszykówki
- Bieg Europejski
- Turniej tenisowy Firepower Cup
- Memoriał Mariana Grotowskiego
- Bieg Osiedla Winiary
Kluby sportowe
- Hokej na trawie – Start 1954 Gniezno, Stella Gniezno, Sparta Gniezno
- Sport żużlowy – Towarzystwo Żużlowe Start Gniezno
- Futsal - KS Gniezno
- Piłka nożna – Klub Sportowy Mieszko Gniezno
- Tenis ziemny – Gnieźnieński Klub Tenisowy
- Piłka ręczna - MKS MOS Gniezno
- Koszykówka – Towarzystwo Sportowe Basket Gniezno, Miejski Klub Koszykówki
- Tenis stołowy – Stella Gniezno
- Kolarstwo górskie – Gnieźnieński Klub Kolarstwa Górskiego
- Wspinaczka wysokogórska – Klub Górski "Ornak"
- Biegi lekkoatletyczne - Altom Gniezno
- Szachy - Chrobry Gniezno
- Brazylijskie Jiu Jitsu – Walka Gniezno
- Rugby - Tytan Gniezno
Ośrodki sportu i rekreacji
- Gnieźnieński Ośrodek Sportu i Rekreacji
- Stado Ogierów Skarbu Państwa Gniezno

[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe

[edytuj] Cmentarze

Cmentarz Parafialny św. Piotra (miejsce spoczynku uczestników powstania styczniowego, wielkopolskiego i wielu zasłużonych gnieźnian)
Cmentarz Parafialny św. Krzyża
Cmentarz Parafialny św. Wawrzyńca
Cmentarz szpitala Dziekanka
Zbiory Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej
Zbiory Archiwum Archidiecezjalnego

[edytuj] Legendy

[edytuj] Legenda o założeniu grodu

Trzej bracia Lech, Czech i Rus przedzierali się przez puszcze szukając miejsca, gdzie mogliby się osiedlić. Nagle zobaczyli wzgórze, na którym na starym samotnym dębie w gnieździe siedział orzeł. Wtedy Lech powiedział: "Tego orła białego przyjmuję za godło ludu swego, a wokół dębu zbuduję gród swój i od orlego gniazda Gnieznem go nazwę". Pozostali bracia poszli dalej szukać miejsca dla swoich poddanych; Czech podążył na południe, a Rus na wschód.

[edytuj] Legendy o Gnieźnie

"Był mianowicie w mieście Gnieźnie, które po słowiańsku znaczy tyle co >>gniazdo<<, książę imieniem Popiel, mający dwóch synów; przygotował on zwyczajem słowiańskim wielką ucztę na ich postrzyżyny, na którą zaprosił bardzo wielu swych wielmożów i przyjaciół. Zdarzyło się zaś z tajemnej woli Boga, że przybyli tam dwaj goście, którzy nie tylko, że nie zostali zaproszeni na ucztę, lecz nawet odpędzeni w krzywdzący sposób od wejścia do miasta. A oni oburzeni nieludzkością owych mieszczan skierowali się od razu na przedmieście, gdzie trafili zupełnym przypadkiem przed dom oracza wspomnianego księcia, który urządzał ucztę dla synów. Ów biedak, pełen współczucia, zaprosił tych przybyszów do swej chatki i jak najuprzejmiej roztoczył przed nimi obraz swego ubóstwa [...]. Mieszkańcami gościnnego domu byli: niejaki Piast, syn Chościska i żona jego imieniem Rzepka; oboje oni z całego serca starali się wedle możności zaspokoić potrzeby gości [...].Postanowił bowiem ów ubogi wieśniak w czasie, gdy książę jego pan będzie urządzał ucztę dla synów - bo kiedy indziej mógłby tego zrobić dla zbytniego ubóstwa - przyrządzić nieco lepszego jedzenia na postrzyżyny swego malca i zaprosić paru ubogich przyjaciół nie na ucztę, lecz raczej na skromną zakąskę [...]. Skoro więc urządzono zwyczajową ucztę i pod dostatkiem przyrządzono wszystkiego, goście owi postrzygli chłopca i nadali mu imię Siemowita na wróżbę przyszłych losów. Po tym wszystkim młody Siemowit, syn Piasta Chościskowica, wzrastał w siły i lata i z dnia na dzień postępował i rósł w zacności do tego stopnia, że król królów i książę książąt za powszechną zgodą ustanowił go księciem Polski, a Popiela z potomstwem doszczętnie usunął z królestwa [...]. Siemowit tedy, osiągnąwszy godność książęcą, młodość swą spędzał nie na rozkoszach i płochych rozrywkach, lecz oddając się i wytrwałej pracy i służbie rycerskiej, zdobył sobie rozgłos zacności i zaszczytną sławę, a granice swego księstwa rozszerzył dalej, niż ktokolwiek przed nim. Po jego zgonie na jego miejsce wstąpił syn jego, Lestek, który czynami rycerskimi dorównał ojcu w zacności i odwadze. Po śmierci Lestka nastąpił Siemomysł, jego syn, który pamięć przodków potroił zarówno urodzeniem, jak godnością. Ten zaś Siemomysł spłodził wielkiego i sławnego Mieszka [...]". (Gall Anonim, "Kronika polska")

"Pasali na tym okopie wiejskie pastuchy swoje bydło; - jeden z nich, sierota, upuścił raz czapkę aż w samą głębią rozpadliny znajdującej się na Gnieźninku; postradawszy czapki, zaczął niezmiernie rozpaczać, tak, że skruszył samego bisa, co w tej rozpadlinie zazwyczaj przesiadywał, aby móc jakie psoty wyrządzić. Bis uniósłszy się hojnością, napełnił czapkę chłopca tynfami i wyrzucił ją na wierzch. Nuż sierota opowiada o dobroci bisa, nuż pastuchy zbiegają się rzucać czapki swoje, i rodziców i krewniaków, tak iżby prawie byli całą zarzucali dziurę. Bis rozgniewany zaczął im wyrzucać czapki, jedną po drugiej napełnione suchymi liśćmi i czem gorszem jeszcze." (Kolberg, "Dzieła Wszystkie")